Budżet 2027 z AI. Co analityk może dziś zrobić w Excelu – i co trzeba mu zapewnić

*Artykuł powstał z wykorzystaniem modeli AI.

Jeszcze przy poprzednim budżecie pytanie mogło brzmieć: czy AI pomoże napisać formułę? Dziś warto postawić je szerzej: czy analityk może z jej pomocą przygotować model, zmienić założenia, przeprowadzić warianty i wyjaśnić, dlaczego wynik się zmienił?

Z perspektywy CFO interesujący jest efekt: krótsza droga od danych do budżetu, mniej ręcznych poprawek, czytelniejsze założenia i sprawniejsze odpowiadanie na pytania zarządu. Sam dostęp do popularnego chatbota niewiele jeszcze o tym mówi.

Trzeba dobrać trzy rzeczy: model, narzędzie do pracy ze skoroszytem i warunki korzystania z danych firmowych. Dopiero ten zestaw stanowi wyposażenie analityka.

Weryfikacja źródeł: 24 września 2026 r. Artykuł opisuje funkcje i warunki udokumentowane przez producentów oraz autorskie propozycje ich zastosowania. Nie przedstawia wyników porównawczego testu czterech narzędzi na tym samym budżecie.

AI obok Excela czy rzeczywiście w Excelu?

Warto rozróżnić trzy sytuacje. W pierwszej analityk pyta w czacie o formułę i sam przenosi ją do arkusza. W drugiej przekazuje plik, a AI analizuje go lub przygotowuje nową wersję do pobrania. W trzeciej asystent działa bezpośrednio w otwartym skoroszycie: odczytuje komórki, zmienia formuły i buduje kolejne elementy modelu.

W budżetowaniu różnica jest istotna. Przy pojedynczej formule kopiowanie odpowiedzi może wystarczyć. Przy zmianie kilku powiązanych arkuszy większe znaczenie ma dostęp do struktury pliku i możliwość sprawdzenia skutków edycji.

Podstawa zestawienia: dokumentacja ChatGPT for Excel, Claude for Excel, Copilota w Excelu i Gemini w Google Sheets.

Google zaleca zapisanie pliku .xlsx jako natywnego Arkusza Google do pracy z Gemini. Jeżeli końcowym produktem ma być Excel, do oceny trzeba więc włączyć także eksport i sprawdzenie zgodności. Konwersja nie jest neutralna technicznie: makra VBA trzeba odtworzyć w Google Apps Script. Przy próbie na kopii pliku sprawdziłbym także odświeżanie danych z Power Query, tabele przestawne, formatowanie warunkowe, nazwy zakresów i formuły tablicowe — zarówno po konwersji, jak i po eksporcie do Excela. To lista kontroli zgodności, nie stwierdzenie, że każdy z tych elementów zawsze znika. Przy rozbudowanym modelu nie zakładałbym z góry, że zmiana środowiska się opłaci; koszt dostosowania i kontroli trzeba doliczyć do próby. Źródło: makra w Excelu i Arkuszach Google.

Który konkretnie model wybrać?

Na 24 września lista kandydatów wygląda inaczej niż kilka miesięcy wcześniej. Poniższy wybór jest rekomendacją do pilotażu, opartą na dokumentacji i deklarowanych możliwościach. Tytuł „najlepszy do naszego budżetu” wymaga jeszcze sprawdzenia na naszym zadaniu.

ChatGPT: GPT-6 Astra. Wybrałbym go do złożonych prac łączących rozumowanie, tworzenie arkuszy i wykonywanie wielu kolejnych operacji. OpenAI wskazuje właśnie te obszary jako mocne strony nowego modelu. Wdrożenie do Plus, Pro, Business i Enterprise jest stopniowe; komunikat premierowy nie oznacza dostępu na każdym koncie tego samego dnia. W Enterprise administrator musi włączyć model. Wariant GPT-6 Astra Pro zapowiedziano dla Pro, Business i Enterprise. Nie ma tu podstaw, by uznać go za opłacalniejszy do każdego zadania budżetowego. 22 września OpenAI poszerzyło rodzinę GPT-6 o modele GPT-6 Sol i GPT-6 Luna, różniące się pozycjonowaniem i ceną. Do najtrudniejszych prac budżetowych punktem wyjścia pozostaje Astra; przy prostszych, powtarzalnych zadaniach warto sprawdzić, czy tańszy wariant daje ten sam wynik na naszym pliku. Premierowa dostępność Sol i Luny obejmuje ChatGPT Work, Codex i API; nie jest potwierdzeniem ich dostępności w samym panelu dodatku do Excela. Źródła: premiera GPT-6 Astra, GPT-6 Sol i Luna.

ZAPISZ SIĘ: CHATGPT + EXCEL

Claude: Fable 5.1 i Opus 5.5. Fable pozostaje kandydatem do trudniejszych prac analitycznych i długich zadań wieloetapowych. Anthropic przedstawia poprawę względem Fable 5 oraz wyniki pracy zawodowej względem Opus 5. Obok Fable warto rozważyć linię Opus. Opus 5, wydany w lipcu 2026 r., Anthropic przedstawiał jako model o możliwościach zbliżonych do Fable 5 za połowę ceny. Od 22 września dostępny jest Opus 5.5. Do codziennej pracy sprawdziłbym właśnie jego jako alternatywę; nie zakładałbym automatycznie przewagi Fable przy trudniejszych zadaniach. To rekomendacja do próby, nie wynik naszego porównania. Który model jest dostępny w dodatku do Excela, trzeba sprawdzić na liście w samym dodatku. Źródła: Opus 5, Opus 5.5. Mythos 5.1 ma ograniczony dostęp przez specjalne programy — nie jest zwykłą pozycją zakupową dla analityka przygotowującego budżet. Źródło: premiera Fable 5.1 i Mythos 5.1.

ZAPISZ SIĘ: CLAUDE + EXCEL

Gemini: 3.8 Flash. Nazwa Flash nie oznacza tu automatycznie wariantu do prostych zadań. Google opisuje go jako swój nowy model do wymagającego rozumowania i pracy wieloetapowej, wskazując także wyniki benchmarku finansowego. Potwierdza dostęp dla abonentów Google AI Pro i Ultra również w Google Sheets. To uzasadnia wybór do próby budżetowej, lecz deklaracje producenta i wynik benchmarku nie dowodzą poprawności naszego skoroszytu ani przewagi nad konkurentami w tym zadaniu. Google AI Ultra jest tu nazwą abonamentu, nie wskazaniem konkretnego modelu do porównania. Nie przenosiłbym też automatycznie tej deklaracji dostępności na każdy plan Workspace. Źródło: premiera Gemini 3.8 Flash.

ZAPISZ SIĘ: GEMINI + GOOGLE SHEETS

Copilot: trzeba zapisać model widoczny w konkretnej sesji. Microsoft udostępnia wybór modeli OpenAI i Anthropic, a domyślnie stosuje Auto. Przełącznik modeli wymaga jednak komercyjnej licencji Microsoft 365 Copilot albo planu Microsoft 365 Premium dla osób prywatnych (to nie Microsoft 365 Business Premium). Użytkownik z dostępem Basic nie wybierze sam modelu i nie przeprowadzi w ten sposób porównania GPT z Claude’em. Publiczna instrukcja nie podaje zamkniętej, aktualnej listy numerów modeli dla każdego konta. Nie da się więc rzetelnie przypisać wszystkim użytkownikom Copilota jednej wersji GPT albo Claude’a. Do pierwszego zadania użytkowego można zacząć od Auto; do porównania modeli trzeba wybrać i odnotować konkretną dostępną wersję. Źródła: wybór modelu w Copilocie, wymagane licencje.

ZAPISZ SIĘ: MICROSOFT COPILOT + EXCEL

Jest jeszcze jedno ograniczenie: dostęp do modelu w czacie nie potwierdza jego dostępności w dodatku do Excela. Claude opisuje osobną, ograniczoną listę modeli dla Office, zależną również od administratora. Dokumentacja dodatku ChatGPT nie potwierdza, że każda jego sesja używa Astry lub Astry Pro. W tej części porównania potrzebny jest zapis z rzeczywistego stanowiska: produkt, abonament, model albo Auto, tryb pracy i data.

Co trzeba mieć na stanowisku analityka?

Poniżej proponowane warianty do pracy firmowej. To ścieżki wdrożenia, nie twierdzenie, że każdy tańszy abonament wykorzystuje dane do treningu.

Źródła wymagań: ChatGPT for Excel, Claude for Excel, licencje Copilota w Excelu, porównanie planów Workspace.

W Claude wspierany jest Excel dla Windows w subskrypcji Microsoft 365 od kompilacji 16.0.13127.20296 oraz Mac od wersji 16.46, kompilacji 21011600. Wieczyste wersje Excel 2016 i 2019 nie są wspierane. Dodatek jest dostępny również w indywidualnych planach Pro i Max. Jego obsługa nie obejmuje makr/VBA ani excelowych tabel danych do analizy wrażliwości.

W przypadku Copilota warto najpierw sprawdzić istniejące uprawnienia. Basic to nie tylko czat: Microsoft dopuszcza edytowanie skoroszytu także w biznesowych planach uprawniających do Copilot Chat, m.in. Microsoft 365 Business Basic, Standard i Premium. Dostęp zależy od licencji i konfiguracji organizacji. Premium, z dodatkową licencją Microsoft 365 Copilot, daje priorytet dostępu, wybór modelu i szersze korzystanie z danych organizacji poza otwartym skoroszytem, zgodnie z uprawnieniami użytkownika. Samo stwierdzenie „mamy Microsoft 365” nie rozstrzyga, co analityk zobaczy w Excelu. Przycisku Copilot szukaj na prawym końcu karty „Narzędzia główne” lub, w nowszym układzie, w prawym dolnym rogu okna; dodatki innych dostawców, np. Claude, mogą być na tej samej wstążce, więc łatwo je pomylić. Przy poprawnych ustawieniach funkcja może jeszcze nie być widoczna, ponieważ Microsoft udostępnia zmiany stopniowo. Jeszcze jeden warunek techniczny: Copilot edytuje skoroszyt tylko wtedy, gdy opcje obliczeń są ustawione na „Automatyczne”. Jeżeli model budżetowy pracuje w trybie ręcznym, przed próbą trzeba zmienić to ustawienie na kopii pliku i sprawdzić czas przeliczania. Źródła: wymagania i ograniczenia Copilota, uprawnione plany, różnice między dostępem z licencją i bez niej, położenie przycisku.

Czy Gemini wymaga własnej domeny? Nie do samego rozpoczęcia pracy. Google AI Pro lub Ultra może działać na koncie osobistym. Tę ścieżkę proponowałbym do samodzielnego zapoznania się z narzędziem na danych przykładowych; do budżetu firmy — konto i warunki zatwierdzone przez organizację. Konto osobiste nie jest objęte firmowymi warunkami Workspace opisanymi niżej. Nie oznacza to automatycznie treningu na danych z Gemini wewnątrz Sheets — tę różnicę wyjaśniam w części o danych. Nowe funkcje tworzenia i edycji arkuszy dla abonentów AI Pro i Ultra startowały w marcu jako wersja testowa w języku angielskim; dostępność i obsługę polskich poleceń trzeba sprawdzić na konkretnym koncie. Źródła: wdrożenie funkcji Gemini, zasady danych w aplikacjach Workspace. Google dopuszcza też rozpoczęcie korzystania z wybranych edycji Business przez weryfikację adresu e-mail. Zweryfikowana domena daje natomiast pełniejsze zarządzanie kontami i bezpieczeństwem organizacji. To własna domena firmy potwierdzona w Google, nie domena kupiona obowiązkowo od Google. Źródło: weryfikacja domeny i zakres administracji.

Koszt trzeba liczyć dla stanowiska i zespołu. Przykładowo ChatGPT Business wymaga co najmniej dwóch miejsc; Standard kosztuje według odczytanego cennika 25 USD za osobę miesięcznie albo równowartość 20 USD miesięcznie przy rozliczeniu rocznym. Dwa miejsca dają odpowiednio 50 USD miesięcznie albo 480 USD rocznie, przed ewentualnymi podatkami i przewalutowaniem. Dochodzi posiadana lub kupowana osobno licencja Excela oraz ewentualne zużycie ponad limit. Źródło: rozliczenia Business.

Chmura publiczna nie znaczy: publiczny budżet

W opisanych rozwiązaniach model przetwarza przekazany kontekst w infrastrukturze dostawcy lub jego partnerów. Panel wewnątrz Excela nie oznacza, że całe rozumowanie odbywa się na laptopie. Natomiast przetwarzanie w chmurze, udostępnienie pliku innym osobom, wykorzystanie do treningu i czas przechowywania danych to cztery różne kwestie.

Źródła: OpenAI — dane biznesowe, Anthropic — usługi komercyjne, Microsoft — przetwarzanie danych, Google Workspace — prywatność AI.

Nie ma też prostej reguły „indywidualny abonament = trening”. W osobistym ChatGPT można wyłączyć Improve the model for everyone w ustawieniach Data Controls. W Claude Free, Pro i Max wykorzystanie danych zależy m.in. od zgody na ulepszanie modelu; dostawca opisuje też wyjątki dotyczące opinii i bezpieczeństwa. Wyłączenie treningu na koncie osobistym nie tworzy jednak firmowego zarządzania użytkownikami. OpenAI — ustawienia danych, Anthropic — konta indywidualne.

Google wymaga szczególnej precyzji: dla użytkowników Google AI plans Gemini wewnątrz Sheets ma deklarację niewykorzystywania treści do treningu. Przeniesienie tej samej treści do osobistej aplikacji Gemini może oznaczać inne zasady. Tam ustawienie Keep activity wpływa na użycie rozmów do ulepszania usług; nawet po jego wyłączeniu pozostaje przetwarzanie na potrzeby działania i bezpieczeństwa. Google — Gemini w aplikacjach Workspace, Google — prywatność aplikacji Gemini.

Trzy szczegóły, które mogą zmienić wybór

Po pierwsze: retencja dodatku może różnić się od retencji czatu. Dokumentacja ChatGPT for Excel dopuszcza przechowywanie części logów do 30 dni. Claude for Excel opisuje usuwanie wejść i wyników z zaplecza w ciągu 30 dni, z wyjątkami, i nie dziedziczy indywidualnych ustawień retencji organizacji. Aktywność dodatku nie trafia do dzienników audytowych Enterprise, natomiast w organizacjach Enterprise z włączonym Compliance API sesje z Excela są w nim ujmowane (funkcja w publicznej wersji testowej, bez dodatkowej konfiguracji). Jeżeli firma wymaga pełnego śladu audytowego, trzeba ustalić, które z tych dwóch źródeł jej wystarcza. ChatGPT — zasady dodatku, Claude — zasady dodatku.

Po drugie: Claude w Copilocie nie zawsze oznacza ten sam zakres umowy. Microsoft wskazuje, że modele Anthropic są wyłączone z EU Data Boundary i w UE domyślnie wymagają aktywacji. Część modeli oznaczonych „Anthropic models with Data Retention” wymaga odrębnych warunków Anthropic. Dla kwalifikujących się organizacji Fable 5.1 może być dostępny w wariancie podprzetwarzania bez zatrzymywania treści przez Anthropic. Tego nie należy uogólniać na każde konto. Źródło: modele Anthropic w usługach Microsoft.

Po trzecie: zapowiedź ochrony danych nie jest jeszcze wdrożoną funkcją. Przykładem są Enterprise Frontier Safeguards ogłoszone przez Anthropic przy premierze Fable 5.1: dane klienta mają być przechowywane w infrastrukturze chmurowej kontrolowanej przez klienta, ale rozwiązanie będzie udostępniane etapami, począwszy od tej jesieni. Do tego czasu uprawnieni klienci korporacyjni mogą korzystać z Fable 5.1 z zerową retencją danych. Brak treningu, brak retencji i przetwarzanie wyłącznie w UE pozostają osobnymi wymaganiami, które trzeba potwierdzić w umowie, a nie w komunikacie prasowym. Źródło: komunikat Anthropic.

Od czego zacząłbym w dziale finansowym?

Jeżeli firma pracuje w Microsoft 365, sprawdziłbym najpierw Copilota na rzeczywistym stanowisku: dostępne tryby, modele i zasady danych. Obok postawiłbym jeden oficjalny dodatek — ChatGPT albo Claude — do próby na kopii tego samego pliku. Firma pracująca już w Arkuszach Google ma dobry powód, by zacząć od Gemini, a jako punkt odniesienia może użyć dodatku ChatGPT dla Arkuszy na kopii tego samego pliku. Przenoszenie rozbudowanego budżetu z Excela tylko po to, by skorzystać z AI, wymaga wykazania korzyści po uwzględnieniu konwersji.

Pierwszym zadaniem nie musi być zbudowanie całego budżetu od zera. Lepiej wybrać fragment, dla którego znamy poprawny wynik i potrafimy ocenić zmianę. Na przykład miesięczny budżet przychodów i kosztów jednego działu, z trzema scenariuszami.

Przykładowe polecenie do takiej próby:

Pracuj na kopii skoroszytu. Najpierw wskaż arkusze z danymi wykonania, założeniami i budżetem oraz zależności między nimi. Nie zmieniaj danych wykonania. Przygotuj plan aktualizacji budżetu 2027. W scenariuszu bazowym przyjmij wzrost wolumenu o 5%, cen o 3% i jednostkowych kosztów zmiennych o 4% względem zatwierdzonej bazy 2026. Zachowaj sezonowość. Przed zmianami wskaż, czego brakuje do jednoznacznego wykonania zadania. Po zatwierdzeniu planu zmień model, pozostaw obliczenia w formułach i przygotuj listę zmienionych zakresów, kontrolę sum miesięcznych oraz wyjaśnienie zmiany marży. Założenia niepodane przeze mnie oznacz jako wymagające decyzji.

Te wartości są przykładem do ćwiczenia, a nie prognozą na 2027 r. We wrześniu bazą 2026 powinien być uzgodniony forecast całego roku: wykonanie zamkniętych miesięcy plus prognoza pozostałych. Automatyczne potraktowanie ośmiu miesięcy jako pełnego roku potrafi zepsuć budżet jeszcze przed pierwszą formułą.

Przy stałej strukturze sprzedaży, bez innych zmian, wzrost wolumenu o 5% i cen o 3% daje wzrost przychodów o 8,15%, bo 1,05 × 1,03 = 1,0815. To prosty punkt kontrolny: jeżeli AI wpisze 8%, analityk powinien wychwycić różnicę. Podobnie wzrost wolumenu o 5% i jednostkowego kosztu o 4% daje wzrost łącznego kosztu zmiennego o 9,2%, przy założeniu pełnej proporcjonalności kosztu do wolumenu.

Od analityka wyposażonego w AI oczekiwałbym działającego skoroszytu, jawnych założeń, wskazania braków, uzgodnionych sum i możliwości ponownego przeliczenia po zmianie parametrów. Dodatkowo krótkiej informacji, co zrobiło narzędzie, co wymagało poprawy i ile zajęła całość — łącznie z kontrolą.

To pozwala uczciwie ocenić efekt. Jeśli tworzenie trwa krócej, ale sprawdzanie pochłania więcej czasu, oszczędność może zniknąć. Jeżeli czas pozostaje podobny, a zespół potrafi przygotować i sprawdzić więcej użytecznych wariantów, poprawa jakości może uzasadniać zakup. CFO dostaje wtedy podstawę do wymagania szybszej aktualizacji i lepszej odpowiedzi na zmianę założeń. Liczbę zaoszczędzonych godzin ustala już wynik próby.

Grzegorz Janowski | FINEXA — Stowarzyszenie Dyrektorów Finansowych